به گزارش مفدایزد، خبرنگار مفدا یزد با دکتر علی اکبر کمالی اردکانی در این گفت و گوی تفصیلی به بررسی علمی فواید و محدودیت‌های مصرف قهوه پرداخت که با هم می خوانیم؛

۱. قهوه یکی از نوشیدنی‌های پرطرفدار به‌ویژه در میان جوانان و دانشجویان است. از نظر علم تغذیه، مصرف قهوه را توصیه می‌کنید یا خیر؟
آری. مصرف متعادل قهوه برای بیشتر بزرگسالان سالم قابل قبول است و می‌تواند بخشی از الگوی غذایی سالم باشد؛ البته مصرف آن برای همه ضروری نیست.

۲. آیا مصرف روزانه قهوه برای افراد سالم مفید است یا می‌تواند به سلامت آن‌ها آسیب برساند؟
آری، در صورت مصرف متعادل. مطالعات، مصرف قهوه را با برخی پیامدهای مطلوب سلامتی مرتبط دانسته‌اند، اما این ارتباط لزوماً به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.

۳. آیا این باور که قهوه باعث افزایش تمرکز، هوشیاری و عملکرد ذهنی می‌شود، از نظر علمی تأیید شده است؟
آری. کافئین می‌تواند به‌طور موقت هوشیاری، توجه و سرعت واکنش را افزایش دهد؛ اما تأثیر آن بر حافظه و یادگیری به شرایط فرد و میزان مصرف بستگی دارد.

۴. آیا مصرف قهوه می‌تواند جایگزین خواب کافی برای دانشجویانی شود که شب‌ها تا دیرهنگام مطالعه می‌کنند؟
خیر. کافئین ممکن است خواب‌آلودگی را موقتاً کاهش دهد، اما نمی‌تواند آثار کمبود خواب بر حافظه، یادگیری و عملکرد ذهنی را به‌طور کامل جبران کند.

۵. آیا مصرف قهوه در ساعات پایانی روز می‌تواند کیفیت خواب را کاهش دهد؟
آری. کافئین می‌تواند به‌خواب‌رفتن را دشوارتر کند و مدت و کیفیت خواب را کاهش دهد. بهتر است افراد حساس، مصرف آن را دست‌کم ۶ تا ۸ ساعت پیش از خواب متوقف کنند.

۶. آیا مصرف زیاد قهوه می‌تواند موجب تپش قلب، اضطراب، بی‌قراری یا افزایش فشارخون شود؟
آری. مصرف زیاد کافئین یا حساسیت فردی به آن می‌تواند موجب تپش قلب، اضطراب و بی‌قراری شود و فشارخون را به‌طور موقت افزایش دهد.

۷. آیا مصرف قهوه به کاهش وزن و افزایش سوخت‌وساز بدن کمک می‌کند؟
آری، اما محدود. کافئین ممکن است به‌طور موقت سوخت‌وساز بدن را افزایش دهد، ولی اثر پایدار آن بر کاهش وزن محدود است و جایگزین رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی نمی‌شود.

۸. آیا افزودن شکر، خامه و سیروپ‌های شیرین به قهوه می‌تواند ارزش تغذیه‌ای آن را تحت تأثیر قرار دهد؟
آری. این افزودنی‌ها می‌توانند میزان کالری و قند افزوده نوشیدنی را افزایش دهند و در صورت مصرف مکرر، به دریافت بیش‌ازحد انرژی منجر شوند.

۹. آیا مصرف قهوه برای همه افراد، از جمله مبتلایان به بیماری‌های قلبی، فشارخون یا مشکلات گوارشی، مناسب است؟
خیر، برای همه افراد به یک اندازه مناسب نیست. بسیاری از این افراد می‌توانند قهوه مصرف کنند، اما در صورت فشارخون کنترل‌نشده، برخی اختلالات ریتم قلب یا تشدید رفلاکس، لازم است مقدار مصرف متناسب با شرایط فرد تنظیم شود.

۱۰. آیا زنان باردار باید مصرف قهوه را به‌طور کامل قطع کنند یا می‌توانند مقدار محدودی از آن را مصرف کنند؟
خیر، قطع کامل برای همه الزامی نیست؛ اما توصیه می‌شود مجموع کافئین دریافتی از قهوه، چای، شکلات و سایر منابع در دوران بارداری از ۲۰۰ میلی‌گرم در روز بیشتر نشود.

۱۱. آیا مصرف قهوه باعث کم‌آبی بدن می‌شود؟
خیر. مصرف متعادل قهوه معمولاً باعث کم‌آبی قابل‌توجه نمی‌شود؛ زیرا آب موجود در آن نیز در تأمین مایعات بدن نقش دارد.

۱۲. آیا مصرف قهوه می‌تواند جذب آهن و برخی مواد معدنی را کاهش دهد؟
آری. قهوه می‌تواند جذب آهن غیرهِم، یعنی آهن موجود در منابع گیاهی، را کاهش دهد. بهتر است افراد مبتلا به کمبود آهن، قهوه را هم‌زمان با وعده‌های غذایی آهن‌دار یا مکمل آهن مصرف نکنند.

۱۳. آیا نوشیدن قهوه با معده خالی برای دستگاه گوارش مضر است؟
خیر، نه برای همه افراد. شواهد کافی برای مضر بودن مصرف قهوه با معده خالی در همه افراد وجود ندارد؛ بااین‌حال، در برخی افراد ممکن است سوزش معده، رفلاکس یا ناراحتی گوارشی ایجاد شود.

۱۴. آیا مصرف مداوم قهوه می‌تواند باعث وابستگی به کافئین و بروز سردرد یا خستگی در زمان قطع مصرف شود؟
آری. مصرف منظم کافئین می‌تواند وابستگی جسمی ایجاد کند و قطع ناگهانی آن موجب سردرد، خستگی، خواب‌آلودگی و کاهش تمرکز شود. کاهش تدریجی مصرف معمولاً مناسب‌تر است.

۱۵. آیا قهوه‌های فوری، اسپرسو و قهوه‌های دمی از نظر میزان کافئین و اثرات سلامتی تفاوت دارند؟
آری. میزان کافئین به نوع قهوه، مقدار پودر، حجم نوشیدنی و روش تهیه بستگی دارد. همچنین قهوه‌های تهیه‌شده با فیلتر کاغذی معمولاً ترکیبات بالابرنده کلسترول کمتری نسبت به قهوه‌های بدون فیلتر دارند.

۱۶. آیا مصرف قهوه بدون شکر نسبت به قهوه‌های شیرین و پرکالری انتخاب سالم‌تری است؟

آری. قهوه بدون شکر افزوده معمولاً کالری کمتری دارد و برای کنترل وزن و کاهش دریافت قند افزوده انتخاب مناسب‌تری است.

۱۷. از نظر شما، چه مقدار کافئین در روز برای یک فرد بزرگسال سالم قابل قبول است و این مقدار معادل چند فنجان قهوه است؟
برای بیشتر بزرگسالان سالم، دریافت حداکثر حدود ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز معمولاً قابل قبول است. این مقدار معادل تعداد ثابتی فنجان نیست؛ زیرا میزان کافئین قهوه‌ها متفاوت است. برای مثال، یک فنجان ۲۴۰ میلی‌لیتری قهوه دمی ممکن است حدود ۹۵ تا ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین داشته باشد. افراد حساس ممکن است با مقادیر کمتر نیز دچار عوارض شوند.

۱۸. در نهایت، اگر بخواهید به این پرسش که «قهوه؛ آری یا خیر؟» پاسخ دهید، توصیه شما به دانشجویان چیست؟
آری، با رعایت اعتدال. قهوه می‌تواند هوشیاری را افزایش دهد، اما جایگزین خواب کافی، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی نیست. توصیه می‌شود دانشجویان قهوه را ترجیحاً در ساعات ابتدایی روز، با حداقل شکر افزوده و متناسب با میزان تحمل خود مصرف کنند.

جمع‌بندی:
از دیدگاه علم تغذیه، قهوه برای بیشتر بزرگسالان سالم، در صورت مصرف متعادل، نوشیدنی قابل قبولی است؛ اما اثرات آن به میزان کافئین، زمان مصرف، روش تهیه و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. بنابراین، پاسخ علمی به پرسش «قهوه؛ آری یا خیر؟» عبارت است از: آری، به شرط مصرف آگاهانه و متعادل.

خبرنگار: منیره زارع زاده